प्रमुख विशेषताहरू (Key Highlights)

• शासकीय स्वरूप: स्थिर नेतृत्वका लागि प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारीको व्यवस्था प्रस्ताव।

• संसदीय संरचना: राष्ट्रिय सभालाई गैरदलीय विशेषज्ञ सभा बनाइने र त्यसको अध्यक्ष उपराष्ट्रपति हुने प्रस्ताव।

• वैचारिक धार: 'संवैधानिक समाजवाद' परिमार्जन गर्दै मूल राजनीतिक सिद्धान्त 'सामाजिक लोकतन्त्र' तय।

• राजनैतिक दृष्टिकोण: वामपन्थी वा दक्षिणपन्थी ध्रुवीकरणभन्दा माथि उठेर परिस्थितिअनुकूल मिश्रित र व्यावहारिक नीति।

चितवन, असार १० राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले मुलुकको शासकीय स्वरूप र संसदीय संरचनामा व्यापक हेरफेरको प्रस्ताव अघि सारेको छ। चितवनको भरतपुरमा जारी पार्टीको महाधिवेशनको बन्दसत्रमा राजनीतिक प्रतिवेदन पेस गर्दै पार्टी सभापति रवि लामिछानेले प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी र गैरदलीय विशेषज्ञ राष्ट्रिय सभाको अवधारणा सार्वजनिक गर्नुभएको हो।

सरकारले संविधान संशोधनका लागि गृहकार्य गरिरहेका बेला रास्वपाले आफ्नो तर्फबाट यो दृष्टिकोण अघि सारेको हो। सभापति लामिछानेले पेस गरेको दस्तावेजमा भनिएको छ, "रास्वपा स्थिर नेतृत्व र स्पष्ट जिम्मेवारीसहितको प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारीको पक्षमा छ। तर, संविधान संशोधन कुनै दलको घोषणा नभई राष्ट्रको साझा दस्तावेज हुनुपर्छ र यो व्यापक राष्ट्रिय संवाद तथा सर्वदलीय सहमतिबाट निर्देशित हुनुपर्छ।"

उपराष्ट्रपति राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष हुने प्रस्ताव

रास्वपाले संसद्को माथिल्लो सदन (राष्ट्रिय सभा) लाई पूर्ण रूपमा राजनीतिक दलभन्दा बाहिरका विज्ञ र विशेषज्ञहरूको सभा बनाउनुपर्ने प्रस्ताव गरेको छ। उक्त गैरदलीय विशेषज्ञ सभाको अध्यक्षता देशको उपराष्ट्रपतिले गर्ने व्यवस्था हुनुपर्ने रास्वपाको नयाँ एजेन्डा छ।

'चस्माअनुसारको आँखा होइन, आँखा जँचाएर चस्मा'

लामो समयदेखि रास्वपाको 'विचार र सिद्धान्त' माथि उठ्ने गरेका प्रश्नहरूको जवाफ दिँदै लामिछानेले आफ्नो पार्टी परम्परागत वामपन्थी वा दक्षिणपन्थी चौघेरामा सीमित नरहने स्पष्ट पार्नुभयो। निजी क्षेत्रको प्रोत्साहन र बजार स्वतन्त्रताको वकालत गर्दा दक्षिणपन्थी र शिक्षा-स्वास्थ्यमा राज्यको लगानी एवं सामाजिक सुरक्षाको कुरा गर्दा वामपन्थी देखिन सक्ने भन्दै उनले पार्टीले व्यावहारिक र परिस्थितिअनुकूल दृष्टिकोण राख्ने बताए।

लामिछानेले प्रतिवेदनमा भन्नुभएको छ, "हामी राज्य, समाज र अर्थतन्त्रलाई कुनै एकल वैचारिक ढाँचाबाट होइन, मिश्रित र सन्तुलित दृष्टिकोणबाट अघि बढाउनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्छौं । हामी आँखा जँचाएर चस्मा बनाउनुपर्छ भन्छौं, चस्माअनुसारको आँखा होइन।"

पार्टीको प्रस्तावित विधानमा 'संवैधानिक समाजवाद' उल्लेख भए तापनि संविधानलाई नै वाद वा सिद्धान्तका रूपमा अंगीकार गर्न उपयुक्त नहुने निष्कर्ष निकाल्दै रास्वपाले अब आफ्नो मूल राजनीतिक सिद्धान्त 'सामाजिक लोकतन्त्र' हुने घोषणा गरेको छ।

दलहरू प्रतिस्पर्धी हुन्, शत्रु होइनन्

अन्य राजनीतिक दलहरूसँगको सम्बन्धबारे बोल्दै लामिछानेले लोकतन्त्रमा दलहरू शत्रु नभई फरक विचार र प्राथमिकता भएका प्रतिस्पर्धी मात्र भएको उल्लेख गर्नुभयो। देशको वास्तविक शत्रु राजनीतिक दलहरू नभई गरिबी, भ्रष्टाचार, कुशासन, अशिक्षा, युवा पलायन र आर्थिक परनिर्भरता भएको उनको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

पार्टीभित्र गुटबन्दी र 'नयाँ-पुराना' को खेल रहेको आत्मसमीक्षा

सभापति लामिछानेले पार्टी स्थापनाको चार वर्ष पुग्दा लोकप्रियता हासिल भए तापनि पार्टी अझै संक्रमणकालमै रहेको स्विकार्नुभयो। पार्टीभित्र सांगठनिक एकतामा चुनौती रहेको कुरा आत्ममूल्यांकन गर्दै उहाँले भन्नुभयो:

"निजी फाइदाका लागि पार्टीभित्र नयाँ र पुरानाका नाममा खेल्ने प्रवृत्ति, गुटगत मानसिकता र व्यक्तिकेन्द्रित सोच संगठनमा देखिएको छ। प्रारम्भिक योगदानका आधारमा विशेष अधिकार खोज्ने र राम्रा व्यक्तिलाई पार्टीमा आउन रोक्ने प्रवृत्ति पनि छ।"

आलोचकहरूले रास्वपालाई 'क्षणिक लोकप्रियताको शक्ति' भन्ने गरेको सन्दर्भमा यसलाई दीर्घकालीन, संस्थागत र परिवर्तनकारी राजनीतिक शक्ति साबित गर्न विधि, पारदर्शिता र अनुशासनको संस्कार विकास गर्नुपर्नेमा उहाँले जोड दिनुभयो।